Wędrowne Pracownie Sztuki Społecznie Stosowanej

Program został dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego.

Projekt polegał na stworzeniu na terenie Warmii i Mazur regionalnej sieci inicjatyw edukacji i animacji kulturalnej działających w środowiskach marginalizowanych – we wsiach popegeerowskich, domach opieki, etc. Zasadą działania było zainicjowanie czynnego udziału członków tych środowisk, jako aktorów i animatorów powstających w ramach projektu działań tak, aby umożliwić ekspresję własnych potrzeb i treści ludziom i środowiskom wykluczonym z procesów wymiany kulturowej. Opierając się na unikalnych doświadczeniach dwóch, działających na naszym terenie inicjatyw animacji terenowej - zespołu artystów skupionych wokół wieloletniego programu "Ogniwa" i Teatru Węgajty – projekt był realizowany w dwóch równoległych i kooperujących ze sobą nurtach. Działania rozpoczynały się od prac warsztatowych, przygotowujących grupy młodzieżowe, które następnie wspólnie z przedstawicielami środowisk objętych projektem organizowały i tworzyły prezentacje i lokalne festiwale. W procesie tym wykorzystane i dowartościowane będą zasoby kulturowe środowisk objętych projektem i elementy pamięci tak lokalnej jak i osobistej.

Cele szczegółowe projektu:

- Wypracowanie i zastosowanie środków artystycznych umożliwiających środowiskom

Marginalizowanym współpracę i integrację z grupami dotychczas odległymi i obcymi przede wszystkim z młodzieżą;

- Przygotowanie i realizacja scenariuszy powtarzalnych „świąt lokalnych” wykorzystujących lokalne zasoby kulturowe – opowieści, szczególne miejsca, obiekty etc.;

- Realizacja dwóch wielodniowych festiwali wiejskich - spektaklów, happeningów, koncertów

Przygotowanych z udziałem międzygeneracyjnych grup mieszkańców;

- Przygotowanie grup wiejskich liderów do samodzielnego kontynuowania wypracowanych form w przyszłości;

- Przygotowanie spektakli i innych prezentacji artystycznych z udziałem przedstawicieli środowisk marginalizowanych;

- Prowadzenie działań sieciujących inicjatywy animacyjne i grupy twórcze o pokrewnych celach i metodach działania;

- Uruchomienie i ujawnienie ukrytych aspektów pamięci lokalnej ujętych z perspektywy

Mikrospołeczności i grup marginalizowanych.

Etapy pracy, prowadzonej równolegle w obu nurtach to:

- edukacja animatorów

- tworzenie grup twórczych z udziałem przedstawicieli środowisk marginalizowanych

Przygotowujących we wspólnej pracy pokazy teatralne i prezentacje posługujące się innymi środkami artystycznymi;

- realizacja lokalnych festiwali podsumowujących poszczególne etapy;

- przygotowanie i wspólna realizacja konferencji podsumowujących doświadczenia w obu nurtach.

I. Opis działania „Wędrowne Pracownie Sztuki Społecznie Stosowanej”.

Aktywność prowadzona w ramach tego segmentu programu koncentrowała się w trzech wioskach położonych w okolicach Ełku – Skomacku Wielkim, Rożyńsku i Orzechowie. Poszukiwaliśmy w zasobach lokalnego dziedzictwa kulturowego takich, jakości, które niska stanowić by mogą o potencjale i unikalności kulturowej, tego, co może się stać podstawą dotworzenia jedynych w swoim rodzaju form lokalnej aktywności artystycznej i kulturalnej. Tym zasobem, była niezwykła przeszłość najstarszych mieszkańców ełckiego i ich kulturowe zróżnicowanie. Obszar ten jest tyleż potencjalny, co trudnym aktualizacji. Każda wioska jest swoistym mikrokosmosem kultur – tworzą ją rodziny Mazurów, repatriantów z polskiego przedwojennego wschodu, Ukraińcy z Akcji "Wisła", przesiedleńcy z wielu regionów Polski. Najstarsi mieszkańcy tych obszarów przewędrowali - dosłownie i w przenośni -wiele „światów” – tradycyjną, przedwojenną kulturę wiejską, wojnę, trud osiedlania się, „erę PGR-ów”.Każdy dom jest pełen niezwykłych wspomnień, opowieści, historii.

Celem tego segmentu projektu było artystyczne opracowanie tego dziedzictwa i upublicznienie go w formie festiwalu realizowanego we wsiach objętych projektem.

Stosowana metoda projektu polegała na odwróceniu zwyczaju polegającego na importowaniu, przy okazji organizowania tego typu wydarzeń, gotowych spektakli, wystaw etc. Istotne było także uruchomienie i ujawnienie ukrytych aspektów pamięci lokalnej ujętych z perspektywy mikrospołeczności i grup marginalizowanych.

„Wędrowne Pracownie Sztuki Społecznie Stosowanej” starały się angażować w działania całe społeczności wiejskie.

Ich działania przebiegały w następujących etapach:

Etap 1. Powołane zostały trzy grupy twórcze w Olsztynie: teatralna, muzyczna i plastyczna
 - teatralna - kierowanej przez aktora i reżysera Przemysława Wasilkowskiego (wieloletniego aktora i stażysty Workcenter of Jerzy Grotowski and Thomas Richards), dwukrotnego stypendystę Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego - miejscem działania grupy był Skomack Wielki,

- muzyki tradycyjnej - prow. przez Alicję i Marka Ruczko (liderów Stowarzyszenia "Tratwa"), wieloletnich realizatorów programów "Tratwy" poświęconych muzyce tradycyjnej . Zespół ten przygotowywał działania w Rożyńsku,

- plastyki i multimediów - prow. Bartosz Świątecki (artysta plastyk, członek i założyciel grupy Spectrum, znany jako jeden z najważniejszych twórców polskiego muralu i streetart'u) oraz Adam Cieślak – artysta rzeźbiarz, nauczyciel w Liceum sztuk Plastycznych w Olsztynie. Zespół ten prowadził następnie prace w Orzechowie.

Podjęty został proces ich przygotowania, w trakcie prób do realizacji działań animacyjnych i artystycznych projektu.

Etap 2. Przeprowadzenie cyklu wielodniowych warsztatów i prób w wioskach. Wspólne z mieszkańcami opracowanie scenariuszy działań. W każdej z wiosek w wyniku ubiegłorocznych prac określone zostały wstępne formy działań. W Skomacku osią działań teatralnych był  zabytkowy budynek spichlerza, w którym w czasie wojny był obóz dla polskich żołnierzy, w Rożyńsku zaplanowaliśmy nocny koncert na "głosy i jezioro" , w Orzechowie "rytuał" wyprowadzania ze wsi kłobuków (mazurskie, złośliwe duchy domowe).

Ze względu na wysokie wymagania wykonawcze  w powstałych scenariuszach zdecydowaliśmy się oprócz prac w wioskach prowadzić regularne spotkania (średnio  raz na dwa tygodnie ) grup  olsztyńskich wykonawców.

Wszystkie działania programu – tak proces prób jak i spektakle były dokumentowane w formie zapisów video. Powstały z nich następnie  filmy prezentujące działania, które wykorzystywaliśmy w procesie upowszechniania rezultatów tego segmentu programu.

Etap 3. Festiwal "Ogniw" - realizacja spektakli i działań.

Pierwszą realizacją festiwalu była „Sobótka” w Rożyńsku. Odbyła się w dniu 26 czerwca. Bezpośrednio w działaniach w charakterze aktorów i muzyków uczestniczyło 20 mieszkańców wsi.  Święto składało się z trzech segmentów: korowodu, który przeszedł przez całą wieś z muzyką i śpiewem, festynu na plaży  wiejskiej ze śpiewami, tańcami i muzyką  oraz degustacją lokalnych potraw. Fiinalnym wydarzeniem „Sobótki” był spektakl – „Muzyka na Wodzie”. W święcie wsi wzięło udział ponad 400 osób.

Kolejnym wydarzeniem były działania grupy teatralnej pod kierunkiem Przemysława Wasilkowskiego w Skomacku Wielkim. Przez tydzień ( 25-31 VII) odbywały się działania teatralne z udziałem dzieci oraz finalne próby spektaklu w którym oprócz ośmioosobowej grupy aktorów, muzyków i plastyków  z Olsztyna uczestniczyło dziesięcioro mieszkańców wsi – w tym cztery seniorki. Działania zakończył spektakl – „Kres Długiego Dnia” stworzony na podstawie sztuk Samuela Becketta. W pokazie, który odbył się 30 lipca wzięło udział ok. 250 osób.

Ostatnim działaniem Festiwalu „Ogniw” było widowisko przygotowane w Orzechowie przez liczną grupę dzieci ( wykonały w trakcie warsztatów z animatorami projektu wielkoformatowe malowidła, które były scenograficzną oprawą działania) i dorosłych mieszkańców wsi pt. „O Orzechowskim latańcu. Czyli jak  wieś kłobuka się pozbyła”.

Spektakl był działaniem sumującym działania „Wędrownych Pracowni”, oprócz licznej grupy mieszkańców Orzechowa wzięli w nim udział wykonawcy działań z Rożyńska i Skomacka Wielkiego – łącznie ok. 20 osób. Działanie cieszyło się dużym zainteresowaniem – szacunkowa liczna widzów – ok. 350 osób.

Etap 4. Upowszechnianie rezultatów – konferencje, pokazy, warsztaty.

- Olsztyn  pokaz dokumentacji 9 IX – 80 osób,

- Skomack – 2 X ( 30 osób),

- W dniu 20 września zorganizowane zostały warsztaty dla dyrektorów i pracowników domów kultury , w trakcie których informowaliśmy o celach i metodach projektu i prezentowaliśmy dokumentację filmową działań „Wędrownych Pracowni”. Obecnych było dwadzieścia osób.

Następnego dnia -  21 września, wspólnie z Departamentem Kultury i Edukacji Urzędu Marszałkowskiego w Olsztynie zorganizowaliśmy regionalną konferencję pn. „Ochrona dziedzictwa Kulturowego Warmii i Mazur” (obecnych ok. 100 osób). Jednym z istotnych elementów programu była prezentacja doświadczeń programu  „Wędrowne Pracownie Sztuki Społecznie Stosowanej” , które przedstawił Ryszard Michalski .

Kolejnym działaniem upowszechniającym było seminarium pn. „Archiwum Żywej Pamięci” zorganizowane wspólnie ze Wspólnotą Kulturową „Borussia” oraz Stowarzy-szeniem „Tratwa”. Spotkanie odbyło się w Olsztynie w dniach 21 – 22 października.. Uczestniczyło w nim łącznie ok. 40 osób. W jego trakcie Ryszard Michalski prezentował dokumentację „Wędrownych Pracowni” oraz informował o metodzie i doświadczeniach projektu.

-  podsumowanie całości projektu odbyło się  w ramach wojewódzkiej konferencji współorganizowanej z Biurem ds. Współpracy z Organizacjami Pozarządowymi Urzędu Marszałkowskiego Województwa Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie – pn. „OGNIWA – MIĘDZY POKOLENIAMI”. Wielogodzinna konferencja odbyła się w dniu 2 XII w Olsztynie. Wzięło w niej udział o. 100 osób. W ramach konferencji zaprezentowano dokumentację filmową z działań projektu we wszystkich wioskach . Była ona opatrzona komentarzem głównych realizatorów działań – Przemysława Wasilkowskiego , Marka Ruczko oraz Bartosza Świąteckiego. Ryszard Michalski omówił  źródła ideowe projektu oraz stosowaną w nim metodologię.

- w Ełku  16 XII  zaprezentowano również fragmenty dokumentacji filmowej  projektu komentowanej przez   Przemysława Wasilkowskiego w czasie seminarium: ”Nasze Atlantydy - Ełcki dzień "historii mówionej" – obecnych 30 osób.

II. Opis działania „Visitors”.

Projekt „Wędrowne pracownie sztuki społecznie stosowanej”, cykl „Visitors”: 42 prezentacji, 313 godzin zajęć warsztatowych

Zgodnie z założeniami cykl „Visitors” obejmował różnego rodzaju warsztaty teatralne,  prowadzone równolegle w różnych środowiskach i grupach. Chodziło o przekazanie w tych środowiskach nowych umiejętności kreatywnego i zespołowego działania za pomocą metod teatralnych i w nawiązaniu do pamięci lokalnej. Warsztaty zmierzały do opracowania pokazów teatralnych i były współprowadzone przez adeptów „Innej szkoły teatralnej”, przygotowujących się do tego zadania podczas osobnych stażów („Nowe maski zapustne” oraz staż i wyprawa wielkanocna). Powyższy opis opierający się na schemacie oddziaływania na środowisko z pomocą przygotowanych wcześniej „edukatorów” jest jednak uproszczeniem, nie uchwyci istoty wielostronnego procesu wzajemnego oddziaływania aktywności cyklu „Visitors”. Naszym celem było bowiem uzyskanie wartości dodatkowej, wychodzącej poza proste sumowanie się poszczególnych działań. Chodziło nam o powołanie zjawiska synergii, charakterystycznego dla procesów sieciowej współpracy. Wątek edukacyjny przeplata się z kreacją artystyczną – naszego zespołu ale i współpracujących z nami na różnych etapach zespołów i ludzi. Proces ten jest nierozerwalnie związany z drogą poznawczą, z zadawaniem sobie pytań, z poznawaniem rzeczywistości poprzez ludzi zepchniętych na margines, którzy tylko pozornie są beneficjentami działań edukacyjnych.

Struktura pracy wyznaczona była z jednej strony poprzez środowiska i grupy, w których odbywały się aktywności projektu, z drugiej poprzez wydarzenia kulminacyjne – festiwale – podczas których dążyliśmy do zderzenia ze sobą poszczególnych wątków działania i do spotykania się ludzi ze sobą. Środowiska uczestników to 

- animatorzy kultury uczestniczący w warsztatach „Innej szkoły teatralnej”

- mikrospołeczności lokalne, w których odbywały się „wizyty” „Innej szkoły teatralnej”

- środowisko Domu Pomocy Społecznej w Jonkowie wraz z członkami utworzonego tam zespołu „Haz Beszkwej”

- grupa licealistów z Olsztyna

- dzieci z rodzin patologicznych ze wsi Węgajty

- dzieci ze wsi Pupki

- grupa osób niepełnosprawnych uczęszczających do ośrodka terapeutycznego „Wyspa”

Podczas realizacji projektu dynamika prac warsztatowych rozwinęła się w poszczególnych środowiskach w sposób nierównomierny, była ona w znacznym stopniu uzależniona od pozyskania partnerów organizacyjnych z drugiej strony. W najmniejszym stopniu udało się to w stosunku do organizatorów ośrodka „Wyspa”, w związku z tym warsztaty w tym ośrodku zostały zrealizowane tylko w formie zredukowanej. Bardzo interesująco natomiast przedstawia się praca wśród dzieci wiejskich, która rozwinęła się w sposób daleko przekraczający nasze oczekiwania.  Zgodnie z kluczową rolą pamięci lokalnej w naszych założeniach zamierzaliśmy włączyć dzieci do przygotowań rocznicy 645-lecia wsi Węgajty. Dzieci przygotowały pokaz z okazji wiejskiego święta (wydarzenia „Happy jarmark” organizowanego podczas festiwalu „Wioska teatralna”), jednak najbardziej efektywnym sposobem pracy w odniesieniu do tej – naznaczonej wysokim poziomem agresji i brakiem umiejętności koncentracji – grupy uczestników okazała się pedagogika cyrkowa. W Węgajtach powstał w związku z tym cyrk dziecięcy, który rozwinął swoją działalność także w sezonie jesiennym, przygotowując kolejne pokazy. Ważnym osiągnięciem prac warsztatowych projektu były 2 nowe spektakle: „Sen nocy letniej” z udziałem mieszkańców DPS Jonkowo (zrąb spektaklu przygotowany był w trakcie nie ujętego w projekcie, innego przedsięwzięcia cyklu „Visitors” w Lipsku) oraz spektakl „Ziemia B”, zadający pytania o przyszłość naszej planety.

Wydarzeniami kulminacyjnymi projektu były:

- „Majówka teatralna”

- Festiwal „Wioska teatralna”

- Cykl „Jesień teatralna”.

Program tych festiwali stał się żywym odzwierciedleniem procesów artystycznych, uruchomionych podczas warsztatów, poszczególne prezentacje i spotkania przyczyniły się do powstania nowych realizacji artystycznych np. podczap s wydarzenia „Fuzja  Teatralna” podsumowującego warsztaty festiwalowe.

          

Do góry

1. Sobótka w Rożyńsku - czerwiec 2011
2. Sobótka w Rożyńsku - czerwiec 2011
3. Sobótka w Rożyńsku - czerwiec 2011
4. Sobótka w Rożyńsku - czerwiec 2011
5. Spektakl "Kres długiego dnia", próba - Skomack Wielki, lipiec 2011
6. Spektakl "Kres długiego dnia", próba - Skomack Wileki, lipiec 2011
7. Spektakl "Kres długiego dnia", próba - Skomack Wileki, lipiec 2011
8. Spektakl "Kres długiego dnia", próba - Skomack Wileki, lipiec 2011
9. Opowieść teatralno - plastyczna "Orzechowski Lataniec" - Orzechowo, lipiec 2011
10. Opowieść teatralno - plastyczna "Orzechowski Lataniec" - Orzechowo, lipiec 2011
11. Opowieść teatralno - plastyczna "Orzechowski Lataniec" - Orzechowo, lipiec 2011
12. Opowieść teatralno - plastyczna "Orzechowski Lataniec" - Orzechowo, lipiec 2011
13. Opowieść teatralno - plastyczna "Orzechowski Lataniec" - Orzechowo, lipiec 2011
14. Opowieść teatralno - plastyczna "Orzechowski Lataniec" - Orzechowo, lipiec 2011

Do góry

Program został dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego.

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Warmia i Mazury
na lata 2007-2013.

Polityka prywatności © 2013 Centrum Edukacji i Inicjatyw Kulturalnych w Olsztynie.
Projekt graficzny i wykonanie techniczne: CIRUTdesign.
Poznaj lepiej nasz region: