Spektakl „Gra o świętym Franciszku"



Opracowanie i premiera spektaklu Gra o świętym Franciszku to projekt Centrum Edukacji i Inicjatyw Kulturalnych realizowany od wiosny 2010 roku w ramach działania współfinansowanego przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Urząd Marszałkowski Województwa Warmińsko-Mazurskiego. Jest wynikiem współpracy podmiotów samorządowych, pozarządowych i partnerów zagranicznych.

Gra o św. Franciszku to spektakl niezależny od warunków sceny – możliwy do odegrania w teatrze, na zamku, w kościele, przez co ma dotrzeć do zróżnicowanych grup widzów w Polsce i za granicą. Na potrzeby prezentacji zagranicznych opracowano różne wersje językowe warstwy narracyjnej.

Zespół Scholi to śpiewacy, instrumentaliści i aktorzy pochodzący z kilku krajów europejskich. Do wykonania Gry o św. Franciszku zaproszono grupę 16 osób – od lat współpracujących przy realizacji innych przedsięwzięć Scholi oraz zajmujących się tematami pokrewnymi.

W proces tworzenia scenariusza i muzyki oraz w wykonanie zaangażowali się członkowie Scholi Teatru Węgajty oraz zaproszeni do współpracy polscy i europejscy artyści. Tekst scenariusza i wybrane kompozycje muzyczne to dzieło Macieja Kazińskiego. W prace nad poszczególnymi elementami włączyli się także: Gosia Litwinowicz ze Stowarzyszenia „Studnia O” z Warszawy, Gitte Kielberg, aktorka i reżyserka z Teatru Kimbri w Danii, a także Stefano Albarello z Włoch – wybitny muzyk i specjalista laud franciszkańskich.

Premiera spektaklu odbyła się w niedzielę, 12 grudnia 2010 roku w Sali Kopernikowskiej Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie.


Św. Franciszek

Po prawie piętnastu latach pracy nad istniejącymi, zachowanymi w europejskich manuskryptach dramatami liturgicznymi Schola Teatru Węgajty sięgnęła po materię nową, jaką jest historia świętego Franciszka z Asyżu. Jego życie i przesłanie jest kanwą spektaklu, który powstawał w oparciu o istotne dla europejskiej kultury elementy: muzykę, słowo, literaturę, tradycyjne techniki wykonawcze – jak opowieść dzisiejsza.

Postać świętego Franciszka jest uniwersalna, osadzona w historii, lecz wciąż aktualna i żywa. Jest to pierwszy święty kultury zachodniej o tak wyraźnej i indywidualnej osobowości. Mistycyzm, panteizm, docenienie wartości przyrody, prostota, bezpośredniość przekazu, zwrot ku „maluczkim” tego świata, wysoka kultura liturgiczna i „święty grajek”, natchniony poeta i szaleniec Boży – wszystkie te wątki zbiegają się w postaci Franciszka. Jest jednocześnie postacią osadzoną w kanonie kościelnym i rewolucjonistą, przełamującym znane i akceptowane ramy, wyznaczającym nowe ścieżki pobożności i życia duchowego. Życie jego obfitowało w niezwykłe wydarzenia i dramatyczne wątki, które urosły do rangi przypowieści i scen symbolicznych, stanowią też inspirujący materiał dla stworzenia formy teatralnej. Jest postacią niejednoznaczną i wielowymiarową – i ta wielowymiarowość, prócz hagiografii, stanowiła szczególne wyzwanie podczas pracy nad spektaklem.


Założenia wyjściowe

Wykonawcą Gry… jest wspólnota (bractwo, stowarzyszenie duchowe), która świętuje dzień św. Franciszka, swojego patrona. Jej członkowie zbierają się w stallach (chórach), aby odśpiewać OFICJUM ku czci Świętego.

Życie Franciszka – Życie Chrystusa
Bizantyjska ikona krzyża Pańskiego, nazywana krzyżem św. Franciszka, czyli krucyfiks rozpisany przez syryjskich mnichów, pochodzący z XII wieku, który wiele lat wisiał w małym kościele pod wezwaniem św. Damiana w Asyżu to ikona naszego spektaklu. Wizerunkiem, który promieniuje światłem przemienionego oblicza i ciała Chrystusa, przemawiając od czasów umbryjskiego Poverello.

Oficjum
Łacińskie rymowane oficjum Juliana ze Spiry (zm. 1285). Poszczególne części Oficjum stanowią ramy konstrukcyjnie scen FABUŁY.

Lekcje
W stosownych miejscach Lektor odśpiewuje fragmenty z oficjalnego Żywota. To właśnie lekcje stanowią punkt wyjścia do scen; kontrapunktem czy odpowiedzią na hieratyczny tekst Lektora jest interwencja Histriona rodem z ludowego teatru, który opowiada poszczególne wątki FABUŁY.

Fabuła
Na fabułę składają się sceny z życia św. Franciszka oparte na „Kwiatkach” oraz innych źródłach biograficznych i legendarnych:
- Powołanie
- Porzucenie życia światowego
- Kazanie do ptaków
- Franciszek przed papieżem
- Franciszek i Klara
- Wilk z Gubbio
- Franciszek u sułtana
- Trzej zbójcy
- Otrzymanie stygmatów i sen zbójcy -pokutnika


Konstrukcja Epizodyczna
Postaci gry to członkowie chóru, którzy w odpowiednich momentach opuszczają chór, niejako „wywołani” przez Histriona. Nakładają na siebie odpowiednie stroje ozdobione atrybutami i rekwizytami oraz odgrywają odpowiednią scenę, po czym wracają na swoje miejsca w chórze.

Scenografia
Scenografia ma swe podstawy w obrazach ze świata włoskiego trecenta w czasie, kiedy kruszył się wizerunek bizantyjskiej harmonii niebieskiej uchwycony w sztuce i pojawiały się zapowiedzi ludzkiej perspektywy w odradzającym się świecie. Źródłami ikonograficznymi są w dużej mierze freski Giotta z bazyliki w Asyżu, z których można wybrać powtarzające się elementy krajobrazu, ikonicznego symbolu, takie jak: drzewo, skała, miasto, świątynia. Namalowane na rozwijanych, jak feretrony, płótnach i umieszczone na kartach przestrzennej księgi, maja być tłem żywej sceny. Do współpracy przy tworzeniu malarskich elementów scenografii zaproszeni zostali artyści - ikonografowie z warszawskiej grupy Agathos. Członkowie grupy są katolikami zafascynowanymi pięknem i głębią duchową ikony, przekonanymi, że stanowi ona wartość zarówno dla Kościoła Wschodniego, jak i Zachodniego. Często pracują wspólnie nawiązując do starej tradycji, kiedy jedną ikonę malowało (pisało) kilka osób.
Nazwa grupy Agathos, po grecku znaczy dobry, jest nawiązaniem do greckiej tradycji ikonopisania, do okresu, gdy chrześcijaństwo, jeszcze niepodzielone, wypracowało zasady sztuki sakralnej.


Nowy duch - nowa forma

Temat życia i dzieła św. Franciszka opierają się na elementach i formach teatru średniowiecznego (misteria, mirakle, legendy, teatr goliardów i średniowiecznych kuglarzy), które – użyte na potrzeby nowej opowieści – okazują się zaskakująco współczesne, komunikatywne i żywe. Badania i kwerendy archiwów oraz poszukiwania materiałów w dawnych polskich i europejskich źródłach pozwoliły na wybranie tekstów i pieśni stanowiących kanwę i szeroki kontekst spektaklu. Językowa podstawa spektaklu to język polski i łaciński, który zawiera jednak elementy innych języków charakterystycznych dla fragmentów opowiadanych historii – włoskiego, tureckiego, staroprowansalskiego.

Już na wstępnym etapie pracy widać było, że zarówno rama – oparta na formule oficjum, jak i poszczególne elementy związane z różnymi technikami wykonawczymi (storytelling, recytacja, śpiew etc.) zostaną przełamane, rozerwane materią opowieści. Spektakl i opowieść o świętym przełamuje bowiem wszelkie formy i koncepcje.

W ramach pracy nad projektem zrealizowano wiosenną wyprawę rekonesansową do Umbrii i Toskanii, do miejsc wypełnionych historycznymi śladami z życia Franciszka (Eremo Dei Carceri, San Damiano, Asyż, La Verna, Narni, Bevagna i Perugia) oraz do ludzi pielęgnujących, za pomocą muzyki i opowieści, historie jego życia i jego czasów (Ensemble Micrologus ze Spello oraz Mario Pirovano, uczeń włoskiego noblisty Dario Fo).
Tu dostępny jest krótki przegląd dokumentacji fotograficznej z rekonesansu włoskiego.

Początek prac zespołu stanowiły dwa spotkania warsztatowe, przeprowadzone wiosną 2010 roku. Pierwsze z nich dotyczyło laud franciszkańskich. Do współpracy zaproszony został znakomity włoski muzykolog i muzyk, Stefano Albarello, kierownik zespołu Cantilena Antiqua, który jest wybitnym specjalistą w zakresie franciszkańskiego kręgu kulturowego i jego muzyki. Podczas kilkudniowej pracy poznawaliśmy historyczny kontekst i praktyczną stronę wykonawczą pieśni – prostych, pełnych ludzkich emocji i religijnej symboliki – stanowiących jeden z najpiękniejszych wyrazów franciszkańskiej pobożności. Poetyka laud, a także same pieśni to istotny wątek w dalszej pracy nad spektaklem.

Drugi warsztat wprowadził członków zespołu w praktyczny wymiar technik i sposobów opowiadania historii. Tradycja storytellingu – archaiczna, wciąż żywa i obecna w różnych tradycjach – to niezwykłe bogactwo form wyrazu, metod operowania słowem, głosem, rytmem i melodią wypowiedzi, przywoływania zdarzeń i postaci.

Podczas warsztatu prowadzonego przez najlepszych polskich opowiadaczy ze Stowarzyszenia „Studnia O” pracowaliśmy nad historiami z „Kwiatków św. Franciszka”, szukając dla nich właściwego brzmienia i struktury. Część historii, które zostały przepracowane w ramach warsztatów, tworzą istotny element spektaklu.  Warstwa narracyjna bowiem powstała we współpracy z opowiadaczami ze „Studni”.

Opracowanie: Katarzyna Enemuo, Małgorzata Niklaus.

                                  


Pobierz program spektaklu i okładkę programu.

 



Gra o świętym Franciszku
Gra o świętym Franciszku w Centrum Edukacji i Inicjatyw Kulturalnych (Olsztyn)
Asyż - widok miasta z Górnej Bramy
Asyż - widok miasta z Górnej Bramy
Asyż San Rufino - miejsce kazań św. Franciszka
Asyż San Rufino - miejsce kazań św. Franciszka
Porcjunkula - wnętrze
Porcjunkula - wnętrze
Porcjunkula - kaplica Poverello
Porcjunkula - kaplica Poverello
Droga do San Damiano
Droga do San Damiano
Krucyfiks franciszkowy
Krucyfiks franciszkowy
Klasztor klarysek - San Damiano
Klasztor klarysek - San Damiano
Stare wejście - Eremo Carceri
Stare wejście - Eremo Carceri
Górska samotnia - Eremo Carceri
Górska samotnia - Eremo Carceri
Cela Franciszka - Eremo Carceri
Cela Franciszka - Eremo Carceri
Dziedziniec Eremo Sasso Speco
Dziedziniec Eremo Sasso Speco
Grota Franciszka - Eremo Sasso Speco
Grota Franciszka - Eremo Sasso Speco
Kazalnica Franciszka - Perugia
Kazalnica Franciszka - Perugia
Perugia
Perugia
Zejście do groty św. Franciszka
Zejście do groty św. Franciszka
Bevagna - miejsce kazania do ptaków
Bevagna - miejsce kazania do ptaków
Wejście do klasztoru - Laverna
Wejście do klasztoru - Laverna
Zejście do groty Franciszka - Laverna
Zejście do groty Franciszka - Laverna
Zatrzymany w locie - Laverna
Zatrzymany w locie - Laverna
Wejście do kaplicy - Laverna
Wejście do kaplicy - Laverna
Mozaikowy ołtarz w kaplicy stygmatów - Laverna
Mozaikowy ołtarz w kaplicy stygmatów - Laverna
Serafin Franciszka - Laverna
Serafin Franciszka - Laverna
Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Warmia i Mazury
na lata 2007-2013.

Polityka prywatności © 2013 Centrum Edukacji i Inicjatyw Kulturalnych w Olsztynie.
Projekt graficzny i wykonanie techniczne: CIRUTdesign.
Poznaj lepiej nasz region: